FANDOM


Świętowit
Świętowit 0a
Informacje
Płeć Mężczyzna
Rasa Bóstwo
Rodzina
Dzieci Swaróg i Trzygłów
Szczegóły
Dziedzina Wojna, stworzyciel znanego nam świata
Atrybuty 4 twarze, róg
Poświęcone zwierzę Biały koń
Mitologia Mitologia słowiańska

[1]Świętowit (mit.słowiańska) - Naczelny, a za zarazem najbardziej znany bóg słowiański czczony przez Słowian połabski/Połabian. Jego charakterystyczną cechą były cztery twarze zwrócone w cztery strony świata. Najpewniej je reprezentowały.


Poza tym uznaje się go za boga wojny, pana niebios, płodności, urodzaju i pierwsze, wieczne bóstwo należące do trzech rzeczy, które istniał przed zaczęciem się prawdziwego świata (Poza nim, było też światło i wszechmorze).

Czasem niepoprawnie nazywa się go Światowidem. Jego świętym zwierzęciem był biały koń, na którym przemierzał świat w trakcie nocy.

Według Aleksandra Gieysztora i wielu innych badaczy, jest on samą postacią, co Rusińsko-Polski Perun czczony pod inną nazwą [2], ale to tylko hipotezy. 

Nazewnictwo

*Svęto-vitъ – od należącego do tzw. zgodności irańsko~bałto-słowiańskich: słowa svętъ „święty” poświadczonego we wszystkich językach słowiańskich; staro-cerkiewno-słowiańskie svętъ, rosyjskie svjatoj/святой, polskie święty itd., litewskie šventas (ale łotewskie svęts jest pożyczką z rosyjskiego svjat-oj), staropruskie Swente, awestyjskie spənta. Ważny termin z zakresu magii i religii, choć pierwotnie niereligijny. To niereligijne znaczenie zachowane zostało w słowiańskim *Svęto-pъlkъ (polskie Świętopełk, rosyjskie Svjatopolk/Святополк), Świętosław (ros. Svjatoslav/Святослав) oraz właśnie *Svęto-vitъ (łacińskie Svantevitus)[8] z drugim członem *vitъ= „pan”, spotykanym w imionach słowiańskich: *Dobrovitъ, *Gostьvitъ, *Ljudьvitъ, *Vitomirъ, *Vitoslavъ etc. Aleksander Brückner dodawał: Świętowit jest specjalnością pomorsko-lucicką; roiło się tam od nazw podobnych, jak to Jarowit (Mars pogański, czczony r. 1127 w Hawelbergu, niedaleko Łaby, i w Wielgoszczy na Pomorzu); w Korzenicy na Rui[9] wymienia Sakso Gramatyk Rujewita o siedmiu twarzach, Porewita (Borzywita?) o pięciu (i Porenuta jakiegoś?) [...] Świętowita nazwa jest zupełnie identyczna z Jarowitową, por. Świętopełk=Jaropełk itd., i należy do wszelkich innych nazw na -wit, jak nasz Siemowit, południowy – Ludziwit itd., jest to więc nazwa niby-osobowa i już dlatego nie może oznaczać bożka ogólnosłowiańskiego, lecz lokalnego tylko, czczonego głównie na półwyspie witowskim, od niego widocznie nazwanym.

Rozpowszechniona w wielu niefachowych publikacjach forma Światowid pochodzi od Joachima Lelewela, który inspirując się wyglądem odkrytego w 1848 roku posągu ze Zbrucza zapisane po łacinie imię Svantevit rozszyfrował błędnie jako Światowid, co miało znaczyć „patrzący w cztery strony świata”

Imię Świętowit to zbitek dwóch słów: Święty i wit (dawniej:pan). Święty w tym wypadku oznacza ,,potężny", co po rozkodowaniu daje: Potężny Pan. Już sama nazwa wskazuje na jego duże znaczenie w słowiańskiej mitologi.

Legendy

Stworzenie Świata 

[3] Według Słowian on (w innych wersjach Perun) był pierwszą istotą, którą pod postacią łabędzia krążyło nad bezkresnym oceanem. Gdy poczuł się samotny, dostrzegł nagle swój cień i rozdzielił go od ciała go rzucające. W ten sposób powstała dwójka bogów: Swaróg i Weles. Pierwszy bóg został panem światła. Stworzył z niego łódź, którą płynął po nieskończonym morzu (Po przyjęciu chrztu przez Mieszka I, postać Swaroga zamieniono na chrześcijańskiego Boga), podczas gdy Welesowi przypisano ciemne/mroczne otchłanie wód (Po chrystianizacji diabeł go zastąpił). Później jednak znudzony Swaróg zaplanował zrobić coś nowego, mały skrawek lądu, co zapoczątkowało tworzenie się świata... Czytaj Dalej

W końcu Świętowit się zniecierpliwił i przypisał Swarogowi upiekę nad Słońcem. a Welesowi - Nawie. A sobie opiekę nad niebiosami. 

Niepoprawne teorie

Mówi się, że psąg wydobyty z rzeki Zbrucz reprezentował właśnie jego, ale potem uznano, że reprezentuje trzy "strefy" świata: Niebo - dom bogów, ziemie , normalny świat, w którym rodzą się, pracują i umierają ludzie i Nawie - Miejsce, do którego wędruje dusze Słowian. 

Istnieje jeszcze bardziej abstrakcyjna teoria. Rzekomo mnisi z Korbei, którzy w IX wieku przybyli na Rugię, nawrócili Rugian i wybudowali kaplicę swojego patrona św. Wita (sancti Viti), po pogańskiej reakcji Rugianie zaczęli oddawać kult św.Witowi=Świętowitowi.

Kult

Jedynym miejscem kultu tego boga jest wyspa na morzu bałtyckim - Rugia, za czasów pogaństwa zamieszkiwana przez plemię Ranów. Właśnie oni zbudowali na jego cześć wspaniałą świątynie w grodzie Arko. W jej wnętrzu stała statuetka przedstawiająca Świętowita według wyobrażeń ludu z rogiem. Przy nim leżały trzy przedmioty: Uzda, siodło i miecz. Świętowit z Arkony.

Świątynią opiekował się kapłan z długimi włosami i wąsami. jego obowiązkiem było sprawowanie władzy nad uroczystościami, dbanie o czystość i zajmowaniem się świętym zwierzęciem bożka - Białym koniem, który jako tako był elementem wyposażenia pomieszczenia. O mógł jedyny do niej wchodzić. Oddawano Świętowitowi taką cześć, że nawet chuchnięcie na jego posąg uznawano za zniewagę, a więc należało (kapłanowi) wstrzymać oddech na czas pobytu w świętym miejscu.

Dniem poświęconym mu był ten po zebraniu plonów na polach. Rani gromadzili się przed świątyniom i składały swoje dary najczęściej w postaci jedzenia lub elementów zbrojnych odebranymi przeciwnikom w walce. Później kapłan podchodził do ludu trzymając róg z posągu Świętowita wypełniony miodem pitnym albo piwem. Od tego, ile trunku, nalanego podczas poprzedniej uroczystości, zachowało się w rogu zależały przepowiednie skierowane do Ranów [4]. Następnie opróżniał róg, nalewał nowy płyn, a po modlitwie odkładał go z powrotem do prawej dłoni figury i cały cykl rozpoczynał się od nowa. Później organizowano wielką uroczystość.

Po wprowadzeniu chrześcijańskich rządów, próbowano wyrzucić wszystkie bóstwa, w tym jego z pamięci tubylców. Jednak udało mu się przetrwać do dzisiejszych czasów.

Popkultura

Galeria

Przypisy

  1. Strona na Wikipedii
  2. Mitologia Słowian (1982), Aleksander Gieysztor
  3. Legendy i Baśnie - Stworzenie świata według Słowian
  4. Zwyczaje, obrzędy i symbole religijne, Warszawa 1978, s. 398.
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.