FANDOM


Iliada

Iliada (gr. Ἰλιάς Iliás) - obok Odysei drugi z eposów, których autorstwo przypisane przypisane Homerowi . .

Pierwsze wersy Iliady

Powstało możliwe w Jonii na wybrzeżu Mniejszej - świadczy o tym przede wszystkim ich język, który można scharakteryzować jako archaiczny dialekt joński z zakresu dialektu eolskiego. Metrum stanowi heksametr daktyliczny. Tematem utworu jest gniew Achillesa i związane z nim epizody wojny trojańskiej. Tytuł utworu przedstawiony od wyrażenia o Ilias poiesis - pieśń o Ilionie (Troi)

Forma i tłumaczenia utworu Iliady, ok. II wieku n.e.

Dzieło obejmuje 15 537wierszy. W III wieku pne filolodzy aleksandryjscy podzielili poemat na dwadzieścia cztery księgi - podział ten nie stanowi zastosowania kompozycyjnego. Kompozycja utworu jest zwarta - cała akcja podporządkowana jest związana przewodniemu motywowi, gdzie jest gniew Achillesa. Homer nie obejmuje całej wojny trojańskiej, ale wybiera tylko jeden jej wątek, potrafiąc dzięki temu dać bardziej sugestywny obraz wydarzeń, niż można użyć używającego się rozwlekłą, szczegółową narracją. Wiele obejmuje kwestie związane z sytuacją w Odysei. Iliada przejawia wszystkie cechy eposu bohaterskiego, jest też wzorem dla tego gatunku w literaturze, szczególnie używany. Charakterystyczny styl eposu homeryckiego w znacznej kształcie kształtuje specyfikacje użytych środków stylistycznych, obejmuje porównanie i epitetów.

Symetrię budowy widać na przykład w tym, że pierwsza księga, w której Achilles zostaje ogarnięty gniewem i żądzą zemsty, odpowiada księdze ostatniej, w której wyzwala się z gniewu. Sceny batalistyczne i pokojowe równomiernie się przeplatają, widoczny jest namysł w ich budowie i rozmieszczeniu. Same sceny batalistyczne także przeważnie posiadają symetryczną konstrukcję: każda rozpoczyna się rankiem, a kończy z zapadnięciem nocy. Porównania rozmieszczone są zaś tak, by wyodrębniać i podkreślać poszczególne fazy walki.

Fabuła ma charakter epizodyczny – da się wyodrębnić wyraźne, autonomiczne epizody, co można traktować jako dowód oparcia utworu o samodzielne pieśni epickie. Epizody te są jednak starannie i kunsztownie przeplatane. W eposie homeryckim strukturę cechuje tzw. paralelizm fabularny – stałe przenikanie się i korespondencja dwóch płaszczyzn fabularnych, świata ludzi i świata bogów. Wydarzenia zachodzące w świecie bogów warunkują wydarzenia w świecie ludzi i odwrotnie – przeplatające się wydarzenia z obu światów wzajemnie się więc powielają. Bohaterowie świata ziemskiego związani są z bogami przez więzy rodzinne, a decyzje i nagłe interwencje bogów, bez których ingerencji nie odbywa się żadne ważniejsze zdarzenie, są jednym z głównych motywów ich działań.

Jednolitość widoczna jest w budowie postaci – każda ma określony, wyraźny charakter. Charakter ten pozostaje w wyraźnym związku z uwarunkowaniami społecznymi i obyczajowością, działania bohaterów podlegają zaś ocenie moralnej, niejednokrotnie wyrażanej wprost przez narratora. Mimo że główne wydarzenia warunkowane są przez boskie interwencje, każda postać ma indywidualny, wyraźnie zarysowany charakter – może też przeciwstawiać się woli boskiej, co jako hybris (pycha) przeważnie sprowadza na nią klęskę. Także bogowie są zindywidualizowani. Ich motywacje nie różnią się od ludzkich, rządzą nimi ludzkie ambicje i namiętności. Co więcej, świat bogów stanowi jedno z najważniejszych źródeł obecnego w Iliadzie a obcego poetyce epiki klasycystycznej komizmu.

Narracja jest powolna i rozlewna. Narrator jest wszechwiedzący, a przedstawiane wydarzenia relacjonuje obiektywnie. Szczególnie wyraziście ujawnia się w inwokacji oraz w zdarzających się bezpośrednich zwrotach do publiczności, czasem zapowiadających dalszy bieg akcji, czasem też przypominających wydarzenia przeszłe. Pozwala to na znaczne skróty w budowaniu fabuły, na unikanie suchej i nużącej relacji ze wszystkich faktów związanych z przedstawianymi wydarzeniami. Swoich myśli narrator nie wyraża zwięźle – sentencje, przysłowia i błyskotliwe gnomy zdarzają się wprawdzie, ale dość rzadko.

Charakterystyczne dla stylu utworu jest użycie powtarzających się w tekście wielokrotnie formuł złożonych oznaczających początek lub koniec wypowiedzi wymienianej osoby, która określana jest stałym epitetem – np. „rzekł o szybkich nogach Achilles”, „odpowiedział Zeus, co obłoki gromadzi”, „odpowiedział potężny wódz Agamemnon”. Podobne formuły występują zresztą nie tylko w celu zaznaczenia początku lub końca przemowy, ale też dla opisu pewnych stałych i typowych sytuacji – posiłków, ofiar, uczt, rozpoczęcia i zakończenia walki czy zjawisk przyrodniczych. Według badań Parry’ego i Lorda użycie takich stałych formuł wynika z faktu, że śpiewak przy tworzeniu utworu dysponuje już gotowym materiałem słownym.

Charakterystyczny styl poematów homeryckich budują także szczególnie rozbudowane porównanie, „porównanie homeryckie”. Jest ich w Iliadzie ponad 200. Stanowią one bardzo rozbudowane obrazy, w których sam moment porównuje zaznaczony jest krótko, gdy jego drugi element zawiera złożone i barwione kształty zarysowane, niekiedy przybrać odrębny epizodu. Porównanie homeryckie niejednokrotnie przedstawia się zachowaniem ludzi - rzadziej - funkcje obiektów, w zestawie z zachowaniami zwierząt lub zjawiskami przyrodniczymi. Widać to np. w fragmencie:

Fragment

Odyseja

Odyseja (gr. Ὀδύσσεια Odysseia) – epos grecki, przypisywany Homerowi, oparty na antycznej ustnej tradycji epickiej i spisany przypuszczalnie w VIII wieku p.n.e.

Odyseja była przez Homera śpiewana wierszem, tzw. heksametrem. Składa się z 24 ksiąg (pieśni), nie jest to jednak podział oryginalny, został wprowadzony w epoce hellenistycznej przez gramatyków aleksandryjskich. Pierwsze cztery pieśni (notabene uważane za osobny, słabszy utwór, dołączony przez Homera do oryginalnej epopei) są poświęcone wędrówce Telemacha, syna Odyseusza, któremu z kolei poświęcone są dalsze pieśni.

W połowie III w. p.n.e. poemat został przetłumaczony na łacinę przez Lucjusza Liwiusza Andronika. Tłumacz przy przekładaniu użył oryginalnego metrum italskiego – wiersza saturnijskiego. Był to pierwszy przekład w literaturze europejskiej. Odyseja przedstawia wiele szczegółów dotyczących wojny trojańskiej, w tym jej zakończenia.

Odyseja

Treść utworu

Przedstawienie

Odyseja zaczyna się po zakończeniu dziesięcioletniej wojny trojańskiej. Odyseusz ciągle nie wraca do domu z wojny. Jego syn Telemach ma 20 lat i dzieli dom ze swą matką Penelopą i służbą. W domu przebywa też 108 natarczywych zalotników, ubiegających się o rękę Penelopy (i związane z tym nadzieje na tron).

Opiekunka Odyseusza, Atena, rozmawia o jego przeznaczeniu z najważniejszym z bogów Zeusem w momencie gdy Posejdona (boga niechętnego Odyseuszowi) nie ma na Olimpie. Po tym Atena w przebraniu nawiązuje kontakt i przekonuje Telemacha, aby poszukał nowych wieści o swym ojcu. On ofiarowuje bogini gościnność i razem obserwują zalotników, podczas gdy bard przygotowuje dla nich pieśń.

Tej nocy Atena przebrana za Telemacha znajduje załogę i statek dla prawdziwego Telemacha. Następnego poranka Telemach zwołuje ludzi Itaki, aby uzgodnić co zrobić z zalotnikami Penelopy. Razem z Ateną (tym razem przebraną za jego przyjaciela) wyruszają do posiadłości Nestora, znanego greckiego wojownika, który mieszka w Pylos. Będąc tam Telemach jedzie z Pizystratem (synem Nestora) do Sparty, gdzie znajduje Helenę i Menelaosa. Mówią mu, że wrócili z długiej podróży do Egiptu. Po drodze spotkali starego boga mórz Proteusza, który powiedział mu, że Odyseusz jest trzymany przez Kalipso.

Cyklop

Później opowiedziana jest historia Odyseusza. Podczas swojego powrotu do domu po wojnie trojańskiej Odyseusz trafia na wyspę cyklopa Polifema. Cyklopi są niecywilizowanymi olbrzymami z jednym okiem. Odyseusz wraz ze swoimi ludźmi wchodzi do jaskini olbrzyma. Gdy Polifem wraca, nie pozwala im odejść z jaskini zasłaniając wejście głazem. Potem, rozrywa i zjada parę osób z załogi. Odyseusz próbuje zabić Polifema mieczem, ale wie, że tylko cyklopi są na tyle silni, aby poruszyć głaz blokujący wejście do jaskini. Mając na celu dobro załogi, szybko obmyśla plan ucieczki. Mówi on Polifemowi, że nazywa się „Nikt” i daje mu do wypicia wino. Pijany olbrzym zasypia. Odyseusz z załogą znajdują drewniany słup (który był używany jako podpora), podpala go w ogniu i uderza nim Polifema w oko, oślepiając go. Gdy Polifem krzyczy z bólu, inni cyklopi z wyspy odpowiadają na jego wezwanie. Będąc poza jaskinią pytają go, kto go zranił. Polifem odpowiada „Nikt mnie zabija” więc reszta cyklopów opuszcza go. Następnego ranka Polifem (ciągle ślepy) wypuszcza swoje owce z jaskini, ale sprawdza, czy nikt nie wsiadł na nie, upewniając się, że ludzie Odyseusza nie uciekli. Natomiast oni złapali się brzuchów owiec, żeby wydostać się z pułapki. Kiedy Odyseusz jest już na swoim statku, krzyczy do Polifema i mówi mu swoje prawdziwe imię. Zdenerwowany cyklop rzuca dużym głazem, prawie trafiając w statek. Potem, w formie zemsty, modli się do swego ojca Posejdona, aby Odyseusz nigdy nie dotarł do Itaki, a jeśliby jednak mu się to udało to straci całą załogę, statek i zastanie dom w rozbiciu. Ostatnie słowa modlitwy stają się głównym wątkiem Odysei.

Syreny

Podróż głównego bohatera do domu prowadzi go do wyspy syren. Syreny śpiewając pięknie, przyciągają do siebie żeglarzy, którzy zasłuchani kierują statki na skały. Odyseusz mówi swoim ludziom, żeby zatkali sobie uszy woskiem pszczelim, żeby nie usłyszeli śpiewu. Sam chce jednak wysłuchać śpiewu syren. Każe załodze przywiązać go do masztu, aby nie mógł pójść do syren, gdy usłyszy ich głos. Zgodnie z tym załoga uwalnia Odyseusza, dopiero gdy ten zaczyna zachowywać się spokojnie. Dopiero wtedy wyjmują wosk z uszu.

Kalipso

Po odpłynięciu z obszaru wyspy syren, Odyseusz trafia na wyspę Ogygia. Zamieszkuje ją nimfa Kalipso, która zakochana w Odyseuszu, zmusza go, aby został z nią – trwa to 7 lat. Później Hermes przychodzi do Kalipso mówiąc, iż bogowie powiedzieli, że ma uwolnić Odyseusza. Kalypso obiecuje Odyseuszowi nieśmiertelność jeśli zostanie, ale on postanawia wrócić do swojej żony Penelopy. Następnie buduje tratwę i opuszcza wyspę.

W kraju Feaków

Po morskiej burzy, Odys trafia na wyspę Feaków. Tam spotyka go Nauzykaa, która zabiera go do pałacu jej ojca, króla Alkinoosa. Podczas pobytu u króla, Odyseusz opowiada swoje przygody z podróży po wojnie trojańskiej. Po czym Alkinoos daje Odyseuszowi statek i wysyła go do jego rodzinnego kraju, Itaki.

Przez cały czas Penelopa trzymała zalotników z dala od siebie. Obiecała, że wybierze jednego z nich, gdy skończy tkać sukno pogrzebowe dla teścia. Jednakże każdej nocy rozpruwa pracę z poprzedniego dnia.

Powrót do domu[edytuj | edytuj kod]

Odyseusz ostatecznie wraca do Itaki, gdzie Atena zamienia go w żebraka. Idzie on do swojego domu i spotyka swego syna Telemacha, który jako pierwszy i jedyny (poza jedną ze służących Penelopy[potrzebny przypis]) rozpoznaje go. Razem zabijają zalotników, którzy zamierzali poślubić Penelopę i zyskać władzę nad jego królestwem. Później rodziny zalotników przychodzą, żeby się zemścić na Odyseuszu, lecz wówczas Atena dokonuje boskiej interwencji, wprowadzając pokój na wyspie.

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.