FANDOM


Weles
Weles
Informacje
Płeć Męska
Rasa Bóstwo
Rodzina
Ojciec Najpewniej Rod
Rodzeństwo Perun
Szczegóły
Dziedzina zjawiska nadprzyrodzone, Nawia
Poświęcone zwierzę Czarny koń
Poświęcone drzewo Lipa

Weles, Wołos (z staroruskiego: Velesъ, Volosъ bogъ) (mit. słowiańska) - bóstwo słowiańskie czczone pod tą nazwą na terenach Rusi, czasem jako Trojan, pojawia się na obszarze całej Słowiańszczyzny, ale często pod innymi nazwami. Jedne z najważniejszych bogów w panteonie bogów Słowiańskich. Aleksander Gieysztor widział w czczonym w Wolinie, Szczecinie i Brandenburgu przez Słowian pomorskich i połabskich bogu Trygławie późniejsze wcielenie Welesa. Jego funkcje przypominają zakres działań Polańskiego Nyji.

W folklorze przedstawiony, jako władca podziemnego świata - Nawii, na którą wyprowadza duszę Słowian - Wele i przeciwnik gromowładcy (Peruna). W Powieści minionych lat Weles jest bogiem, na którego przysięgali wszyscy mieszkańcy Rusi Kijowskiej poza wojownikami, którzy klęli się na Peruna. Karał kłamców "wyzłoceniem jak złoto" (skrofulozą). Poza tym był bogiem magii i Wołochów, czarów, sztuki, rzemiosła, zjawisk nadprzyrodzonych, przypisywano mu opiekę nad kupcami i zwierzyną hodowlaną, której ilość za czasów jego kultu była wyznacznikiem miedzy bogactwem i biedą.

Przedstawiany jest czasami, jako mężczyzna z czarną brodą i długimi, rudymi lub ciemnymi włosami z przepaską wokół głowy, także miał mieć brodę i wąsy, a czasem jako siwobrody starzec albo jako czarny kozioł, chociaż to zwierzęce postrzeganie wynika bardziej z mitu o stworzeniu z wody kozła, z którym rozmawiał o głupocie Swaroga.

Oryginalnie występował, jako antagonista Peruna - boga naczelnego, niebios i piorunów, nad którym chciał się wywyższyć i przejąć tytuł głównego bóstwa. Nigdy mu się to nie udawało. Nie mniej jednak cieszył się popularnością. Jego święto zaczynało się 30 kwietnia, a kończyło się 1 Maja (U Prasłowian: 1 trwania).

Głównym miejscem, kultu tego boga (pod innym imieniem) był Szczecin, za czym świadczy przekaz niejakiego Ebona, który pisze, że miasto znaczne i większe niż Wolin, w zasięgu swym trzy góry zawierał, z których średnia i najwyższa, poświęcona najwyższemu bogu pogańskiemu Trzygłowowi (zachodniopomorska nazwa Welesa), posiadała posąg trójgłowy, nakryciem złotym oczy i usta zasłaniający. Kapłani zaś tych bożków twierdzili, że bóg najwyższy ma dlatego trzy głowy, bo trzema zawiaduje państwami, to jest niebem, ziemią i podziemiami oraz Ruś Kijowska.

Historia

Zrodził się gdy bóg Perun odzielił cień od ciała go rzucającego i w ten sposób powstał jego brat - Swaróg pierwotnie był Panem ciemnych wód bezkresnego morza. Gdy postanowili ze Swarogiem, znudzeni nudnym otaczającym ich światem, stworzyć skrawek lądu, bóg światła kazał mu popłynąć na samo dno i przynieść mu garść piasku i wypowiedzieć zaklęcie ,,Z mocą moją i Swaroga". Za trzecim razem wykonał zadanie, lecz wypowiedział ,,Z mocą moją" i ukrył kilka ziarenek w swoich ustach. Gdy wręczył Swarogowi swój dar, ten rzucił nim o tafle wody i natychmiast powstał na niej mały skrawek lądu. Wszakże ten sam los miał spotkać ziarenka piasku w  ustach Welesa, a więc ten wypluł je i tam, gdzie padły powstały góry lub miały w tych miejscach powstać.

Wysepka była tak mała, że obydwaj ledwie się mieścili. Welesowi ten stan rzeczy się nie spodobał i próbował wrzucić współlokatora do wody, leczy gdy tylko się zbliżał do wody, natychmiast w plaża się rozszerzała i ciągle był tak samo oddalony od brzegu. Rozpaczliwie próbował go utopić, lecz w końcu się obudził i obydwaj z zadowoleniem odkryli, że mały skrawek lądu utworzył pokaźną wyspę. Całkowicie zlekceważył obawy Swaroga, że wciąż rozrastająca ziemia nie pozostawi miejsca dla nieba. Swaróg zaczął podejrzewać, że coś przed nim coś ukrywa i posłał pszczołę, aby go śledziła. Wołos stworzył z wody kozła, z którym zaczął rozmawiać, szydził sobie z pana światłości stwierdzając, że wystarczy najprościej w świecie wytyczyć cztery strony świata, żeby zaprzestać poszerzanie się wyspy. Owad o wszystkim swemu Panowi, a ten zrobił to co radził Weles.

Później miedzy dwójką bożków zaczęły wybuchać awantury (Najpewniej o władze), aż zniecierpliwiony Perun przydzielił sobie władzę nad resztą bogów i błyskawice, Swarogowi Słońce i ziemie, a Welesowi Nawie - Krainę, do której idą duszę Słowian. 

Księga Welesa

Wikimedia-icon.png Oryginalna wersja tego pliku znajduje się na Wikipedii lub innym projekcie Fundacji Wikimedia.

Księga Welesa to apokryficzny tekst dotyczący religii i historii starożytnych Słowian. Przez naukowców tekst uważany jest za falsyfikat (chociaż niektórzy wierzą w jego autentyczność), co jednak nie przekonuje w pełni części słowiańskich rodzimowierców, uważających go za swoją świętą księgę.

Tekst dotyczy okresu od IX wieku p.n.e. do VIII wieku naszej ery. Opisuje migrację plemion słowiańskich z Azji Środkowej po Dunaj i ich walkę z napotkanymi po drodze ludami takimi jak Alanowie, Awarowie, Chazarowie, Hunowie, Waregowie czy Grecy. Zawiera także jakoby unikatowe informacje na temat kultury materialnej i duchowej ówczesnych Słowian i sylwetki ich władców. Pierwotnie miał być rzekomo zapisany na drewnianych deseczkach, w co najmniej trzech dialektach słowiańskich.

Określenia

Źródła Pisane 

W Powieści minionych lat opowiadają, jak podczas zwierania wszelkich umów zarzekał się na niego każda kasta społeczna na Rusi, pomijając Wojowników, którzy przysięgali na boga piorunów i grzmotów - Peruna. Gdy doszło do złamania przysięgi, Weles lub Perun zsyłał na winowajce "wyzłocenie, jak złoto" (Skrofuloza). W kronice ,,Słowo o wyprawie Igora" wieszcza Bojana, przedstawia się jako "wnuka Welesowego", co wskazuje na związek boga z magią i poezją. Wiadomo, że Wołochów nazywano wnukami Welesa ze względu na magiczne zdolności, co jest następnym dowodem łączącym pana Nawii z magią i bardziej przy ziemską sztuką.

Opinia Badaczy

Aleksander Brückner, polski slawista, obecnie nieżyjący widział w Welesie boga klątw, handlu i majątku, a anonimowe bóstwo, którego posąg wymieniony jest w opisie targu w Kazaniu przez Ibn Fadlana, utożsamia z Wołosem. Brückner twierdzi, że Weles nie miał nic wspólnego z bydłem, a manipulacje chrześcijańskich duchownych przeniosły opiekę nad bydłem ze św. Błażeja, czyli ruskiego św.Wlasa na pogańskiego Welesa. Pojawiła się nawet opinia (Henryk Lowmiański), że to św. Błażej, grecki Blasios, bułgarski Vlas opiekun bydła został spoganizowany przez kupców ruskich i przyniesiony na Rus, jako Wołos.

Do dziś trwają sporu na temat tego czy był bogiem bydła, czy nie.

Formy Welesa

Weles nie należał do istot mających tylko jedną formę. Na Bałkanach, w Południowej Słowiańszczyźnie mówiło się, że naturalnie był Żmijem, a jego ludzki wygląd byl tylko kamuflażem. Jako człowiek obcował  z ludzkimi kobietami, a z ich związku rodzili się bohaterowie, którzy walczyli z różnymi złymi istotami, a jako Żmij strzegł wejścia do Nawii Mówi się też, że pilnował, aby żaden śmiertelnik nie wszedł do Wyraju, bajecznej krainy odgrodzonej od ludzkiego świata żelazną bramą pod postacią Złotego Kura lub Raróga - demonicznego ducha ognia, objawiającego się pod postacią drapieżnego ptaka (najczęściej sokoła), ognistego smoka lub ognistego wichru. Możliwe, że Rarogiem był Swaróg, a nie Weles.

Chrześcijaństwo nie mogąc wytępić wiary w Welesa tak jak i inne wierzenia i obrzędowość Słowian, przyswoiło ją. I tak Welesem przybrał formę św. Jerzego, św. Mikołaja i św. Błażeja po chrystianizacji. Dzięki temu można odtworzyć postać Welesa i obrzędowości z nim związane.

Jednak jeszcze w przedchrześcijańskich wierzeniach, Welesa utożsamiano nie tylko z czarnym, kudłatym kozłem, ale też z wielkim dzikim zwierzęciem, dlatego był nazywany też Rogatym Ojcem.

Walka z Perunem

Rosyjscy historycy, Iwanow i Władimir Toporov, zrekonstruowali mityczną, symboliczną bitwę miedzy Perunem i Welesem wzorując się na porównywaniu różnych mitologi indoeuropejskich i wielu opowieściach i pieśni Słowiańskich przodków. Każda kultura indoeuropejska wspomina o walce boga piorunów i wielkiego smoka, węża (W tym przypadku Welesa pod postacią Żmija).

Walka

Artystyczne przedstawienie walki Peruna i Welesa

Powodem, dla którego Weles jest oponentem swego ojca (Nie arcywrogiem, jak w przypadku chrześcijańskiego Boga i Szatana; Walczyli ze sobą, ale byli też od siebie zależni; Jeden uzupełniał drugiego) była kradzież żony lub syna albo po prostu bydła Peruna. Jest to również akt wyzwania: Weles, w postaci ogromnego węża, wpełza z podziemi i pełznie w górę drzewa kosmicznego, gdzie przebywa nieprzyjaciel. Perun odpowiada odwetem i atakuje go piorunami. Przepędzony bóg ukrywa się lub przeistacza w drzewo, zwierzę albo człowieka. W końcu ginie, a to co skradł zyskuje wolność pod postacią deszczu. Trzeba jednak wiedzieć, że nigdy nie zostaje zabity na dobre, ta interpretacja jest bardzo symboliczna, Weles znowu powraca.

Mit o "boskiej walce" jest uznawany współcześnie przez niektórych naukowców za wytłumaczenie zmieniania się pór roku przez naszych praojców. Okresy suszy uznawano za symboliczną kradzież Welesa, jego powrót, początek cyklu. Burze i błyskawice były postrzegane, jako boska walka. Deszczowe okresy uznawano za ukończoną wojnę, którą jak zawsze wygrywa bóstwo piorunów, śmierć pana zaświatów, zwrócenie skradzionej rzeczy, czymkolwiek ona była. Góry wiązano z Perunem i niebiosami, były wysoko i były suche, a strefy poniżej poziomu morza wiązano z wilgocią, niskością. Wspinając się do strefy Peruna, Weles zaburza równowagę świata i należy go umieścić na swoim miejscu.

Perun robi to w zaciętej walce waląc w niego piorunami i spędza go do wody pod odgałęzienie drzewa, a poprzez umieszczenie go z powrotem na swoim miejscu, przywraca porządek. Potem jest czas pokoju, aż do następnego razu, gdy Weles ponownie stara się wczołgać się tam, gdzie nie powinien być.

Ciekawostki

  • Dwa największe święta obchodzone w cerkwi na cześć św. Jerzego to tzw. Jerzy wiosenny 23 kwietnia) i tzw. Jerzy jesienny (3 i 26 listopada). Prawdopodobnie był związane przedtem z Welesem, jakoż tego boga zastąpił ten święty.
  • Ze związku Welesa i ludzkich kobiet rodzili się tylko chłopcy.
  • Postać Welesa zachowała się jeszcze w źródłach czeskich z XV i XVI wieku, nawołujących do odrzucenia "grzechów welesa" i mówiących o odsyłaniu "k welesu" (do diabła).
  • Obecnie w internecie jest popularna karykatura byłego premiera - Donalda Tuska, która utożsamia go z Welesem, który w zemście na Polakach za brak kultu jego, źle rządzi krajem.
  • Po zniesieniu kultu Welesa, przetrwał na Kaszubach, jako demon Velevitka.
  • Mówi się, że czasem przyjmował formę staruszka i chodził po świecie ludzkim, a gdy ktoś mu nie dał wody lub wygonił z gospody, temu źle się później żyło.
  • Na tzw. Światowidzie z rzeki Zbrucz jest dolna partia przedstawiająca trzy istoty podtrzymujące górne warstwy. Ta trójka może reprezentować trzygłowego boga - Trzyjgłowa, czyli Welesa, a ich położenie świat zmarłych.
Bogowie Słowian
Panteon Włodzimierza PerunDażbógChorsStrzybógSimargłMokosz
Wschodniosłowiańskie SwarógJaryłoKostromaRodWeles (Wołos) • Perepłut
Zachodniosłowiańskie JaszŁadoDzidzilela (Łada, Lela) • NyjaPogodaŻywieDziewannaMarzanna (Morana) • Jan Sobótkowy
Południowosłowiańskie KresnikTrotPerperunaKurent
Inne Lel i PolelŻmijBogowie kaszubscy
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.